السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
376
تفسير الميزان ( فارسي )
همه احكام دينى كه قسمتى از آن طهارتهاى سه گانه است را تشريع بفرمايد . از اينجا به روشنى به دست مىآيد كه بين دو غايت و نتيجه اى كه براى تشريع طهارتهاى سه گانه ذكر شده يعنى جمله : « ليطهركم » و جمله * ( « لِيُتِمَّ نِعْمَتَه » ) * فرق هست ، و آن اين است كه جمله اول غايت تشريع طهارتهاى سه گانه به تنهايى را بيان مىكند ، چون پاك شدن نتيجه اين سه دستور است ، ولى جمله دوم نتيجه تشريع همه احكام را بيان مىكند ، كه سه دستور مزبور تنها سهم خود را از آن دارند ، يعنى از ميان همه احكام سه حكم و از ميان همه نعمتهاى دينى سه نعمتند ، پس در حقيقت دو نتيجه نام برده يكى خصوصى است و ديگرى عمومى . و بنا بر اين معناى آيه چنين مىشود : « خداى تعالى نمىخواهد بدون جهت بار شما را سنگين كند ، بلكه مىخواهد با جعل طهارتهاى سه گانه دو كار كرده باشد ، اول اينكه براى شما پاكيزگى را كه خاصيت خصوص اين سه دستور است حاصل كرده باشد ، دوم اينكه نعمت عموميش را كه همان نعمت دين است با تشريع اين سه حكم تتميم كرده باشد ، شايد شما خداى را بر نعمتش شكر كنيد و خداى تعالى شما را خالص براى خود بسازد » ( دقت بفرمائيد ) . * ( « وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّه عَلَيْكُمْ وَمِيثاقَه الَّذِي واثَقَكُمْ بِه إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنا وَأَطَعْنا » ) * اين ميثاق همان ميثاقى است كه از آنان گرفته شده بر اينكه اسلام را بپذيرند ، يعنى تسليم خداى تعالى باشند ، شاهد اين مدعا اين است كه در جمله : * ( « إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنا وَأَطَعْنا . . . » ) * يادآوريشان مىكند كه در چه زمانى چنين ميثاقى دادند آن زمانى بود كه گفتند : « سمعا و طاعة » گوش به فرمان و آماده اطاعتيم ، چون اين سخن بدان جهت كه هيچ قيدى ندارد سمع مطلق و طاعت مطلق را مىرساند ، و سمع و طاعت مطلق عبارت اخراى كلمه اسلام است ، پس منظور از نعمت در جمله : * ( « وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّه عَلَيْكُمْ » ) * مواهب جميله اى است كه خداى تعالى در سايه اسلام به آنان داده ، و اين بهترى حال روز بعد از اسلامشان نسبت به حال و وضع قبل از اسلامشان است ، در دوران جاهليت امنيت و سلامتى و ثروت و صفاى دل نسبت به يكديگر و پاكى اعمال نداشتند ، و در سايه اسلام صاحب همه اينها شدند ، هم چنان كه نسبت به صفاى دل فرموده : « وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّه عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِه إِخْواناً وَكُنْتُمْ عَلى شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها » « 1 » .
--> ( 1 ) به ياد آريد نعمتى را كه خداى تعالى بر شما ارزانى داشت ، كه مردمى بوديد دشمن جان يكديگر ، و خدا بين دلهايتان الفت برقرار كرد ، و در سايه نعمت او برادران يكديگر شديد ، و بر لبه پرتگاه آتش قرار داشتيد ، شما را از آن پرتگاه نجات داد . « سوره آل عمران ، آيه 103 » .